The Aesthetic-Usability Effect – o tym, czy da się pogodzić piękno i użyteczność ~ Anna Ostrowska

Zwycięski artykuł z konkursu zorganizowanego we wrześniu na fanpage’u „UX magazynu”. Jego autorka, Anna Ostrowska, wygrała od nas bilet na „UX Poland”. Gratulacje!

Z usług którego fryzjera chętniej skorzystasz? U dobrze wyglądającego, zadbanego, w pięknym, lśniącym salonie, czy u takiego, który sprawia wrażenie, że nie mył swoich włosów od tygodni i porusza się w salonie pomiędzy resztkami włosów swoich klientów? Czy wrócisz z radością do sklepu spożywczego, w którym zaschnięta plama z rozlanego soku wita cię przy wejściu od kilku wizyt?

W swoim życiu często podejmujemy decyzje wskutek szybkiej oceny sytuacji, w której się znajdujemy. Podobne zjawisko ma miejsce, kiedy spotykamy ludzi fizycznie atrakcyjnych. Nasz umysł podpowiada nam, że prawdopodobnie są również godni zaufania. Pojęcie greckiej kalokagatii, łączenia dobra z pięknem, jest wciąż aktualne. Zapewne wielu z was zorientowało się, że z większą przyjemnością sięga po produkty z ładniejszą etykietą czy ciekawszym projektem butelki. Lubimy rzeczy ładne, piękne, estetyczne. Ale czy stawianie walorów estetycznych na pierwszym miejscu w momencie podejmowania decyzji jest najbardziej rozsądnym działaniem?

Występowanie zjawiska, z którym mamy do czynienia, zaobserwowano już w kilku eksperymentach. W 1995 roku dwaj naukowcy z Design Center Hitachi, Masaaki Kurosu i Kaori Kashimura, testowali 26 odmian interfejsów bankomatów. Badani (a było ich 252) mieli ocenić każdy interfejs pod względem zarówno użyteczności, jak i wyglądu. Wyniki badań wykazały silną współzależność estetycznego wyglądu z użytecznością. Uznano wówczas, że wyglądający estetycznie interfejs może sugerować, że jest on również funkcjonalny i dobrze działa.

Aesthetic-Usability Effect to paradoks, w którym użytkownicy często postrzegają produkt o estetycznym designie jako bardziej użyteczny.

Historia pamięta mało praktyczne przedmioty, które zdobywały serca ich nabywców wyłącznie dzięki ich pięknu. Nie sposób nie wspomnieć w tym miejscu chociażby o francuskich perukach. W rozumieniu Władysława Tatarkiewicza, filozofa i estetyka, z estetyką mamy do czynienia w wymiarze nie tylko wypowiadanych przez filozofów twierdzeń, ale również w duchu danej epoki. Dzieła sztuki i gusta w danym miejscu i czasie wpływają na pojmowanie szeroko rozumianej estetyki. Każdy projektant musi pamiętać, że preferencje estetyczne w różnych miejscach na świecie nie są jednakowe. A co więcej, często poczucie estetyczne wiąże się ściśle z emocjami.

Zastanowienie się nad konsekwencjami Aesthetic-Usability Effect może doprowadzić nas do wielu ciekawych wniosków. Na przykład podczas projektowania sklepów e-commerce ten paradoks może oznaczać, że więcej osób chętniej skorzysta z bardziej estetycznej witryny, pomijając te mniej atrakcyjne. Nagromadzenie dużej ilości informacji, chaotyczny układ, nieadekwatny dobór zdjęć istotnie może wpłynąć na konwersję. W większości przypadków nowoczesna czcionka, atrakcyjne, profesjonalnie wykonane zdjęcia, przemyślany i spójny UI mogą przyciągnąć uwagę użytkowników. Estetyka może nawet przyćmić ich problemy podczas korzystania z danego produktu. Pozytywna reakcja na jego wygląd uruchamia uczucia przywiązania, zrozumienia i cierpliwości. Możemy dojść do wniosku, że użytkownicy chętniej używają produktu, który został ładnie zaprojektowany, bez względu na to, czy rzeczywiście jest łatwiejszy w obsłudze.

Prawdą jest, że estetyczne interfejsy są zawsze warte inwestycji. Konkurencja na rynku jest ogromna. Skorzystanie z Aesthetic-Usability Effect może zapewnić naszemu projektowi sukces. Należy jednak pamiętać o ograniczeniach omawianego zjawiska. Rzeczywiście estetyka strony może sprawić, że nasi użytkownicy będą dla naszych produktów bardziej wyrozumiali. Ale jeśli klient nie będzie potrafił znaleźć tego, czego potrzebuje, porzuci stronę pomimo jej pięknego wyglądu szybciej niż nam się wydaje. Trzeba uzmysłowić wszystkim członkom zespołu projektowego, że nawet świetny UI nie będzie odpowiednim ratunkiem dla słabej użyteczności.  

Zjawisko to może stać się również problemem podczas badań z użytkownikami. Badani pod wpływem danego zjawiska mogą pominąć ważne problemy z punktu widzenia użyteczności, które później w kolejnych fazach projektu mogą się ujawnić. Istotne podczas badań jakościowych jest wsłuchanie się w słowa użytkowników, które należy prawidłowo zinterpretować. Jedno z niebezpieczeństw, które może się pojawić, dotyczy sytuacji, w której użytkownicy czują konieczność skomentowania produktu i powiedzenia czegoś miłego jego twórcom. Mimo, że przechodzą trudności w wykonaniu zadań, komplementują wygląd produktu, ponieważ najłatwiej jest im się do tego odnieść. Ogromną rolę odgrywa wtedy zachowanie moderatora badania. To on może uświadomić uczestnika, że negatywne komentarze nikogo nie urażą i będą stanowić ważne wskazówki dla rozwoju produktu.

Zaburzenia odbioru produktu, ze względu na estetykę  mogą też wpłynąć na nasze rozmowy z interesariuszami. Nie bez powodu, wszystkie wstępne wersje tworzy się w odcieniach szarości, bez dodatkowych elementów graficznych. Mogłyby one odwrócić uwagę naszych partnerów od kluczowych zagadnień i kwestii, które są do rozwiązania. We wczesnej fazie prac dyskusje na temat koloru są absolutnie zbędne, jeśli trzeba zadecydować o głównej funkcjonalności produktu. Osobiste preferencje interesariuszy mogą całkowicie zaburzyć w ten sposób proces projektowy.

Najlepsze projekty będą łączyć stronę wizualną z użyteczną. Dla pełnego sukcesu UI (forma) i UX (funkcja) muszą iść w parze. Użytkownicy często oceniają produkty na podstawie pierwszego wrażenia, dlatego estetyka odgrywa niezwykłą rolę. Jednak projektanci muszą pamiętać by nie poświęcać użyteczności dla piękna. Wykorzystanie Aesthetic-Usability Effect będzie najkorzystniejsze, gdy estetyka będzie służyła do wspierania i zwiększania funkcjonalności produktu.

Dla zainteresowanych tematem osób gorąco polecam książkę Dona Normana, “Wzornictwo i emocje”. Autor przedstawia w niej wiele przykładów z codziennego życia, które również odnoszą się do opisanego zjawiska.

Źródła wykorzystane przy pisaniu artykułu:

  • https://www.nngroup.com/articles/aesthetic-usability-effect/
  • https://lawsofux.com/aesthetic-usability-effect
  • W. Tatarkiewicz, Historia estetyki, t. 1, ZNIO, Wrocław – Kraków 1960

Anna Ostrowska – doświadczona w pracy z ludźmi pasjonatka sztuki oraz szeroko pojętego UX. Szczególnym zainteresowaniem darzy zagadnienia związane z UX writingiem oraz badaniami jakościowymi. Od kilku lat współpracuje z samorządową instytucją kultury, gdzie pomaga rozwijać festiwal filmowy dla dzieci i młodzieży.

Anna Ostrowska